Historiek

Initiatieven die tuberculose bestrijden

Eind 19de begin 20ste eeuw - tuberculose is op dat ogenblik een belangrijke ziekte - werden door particulieren, feitelijke verenigingen, ziekenfondsen, religieuze congregaties, intercommunales en provincies tal van initiatieven genomen om bij te dragen tot de bestrijding van tuberculose. Zo ontstonden de dispensaria, de preventoria, de sanatoria en de mobiele röntgenopsporingsdiensten.
In 1897 zijn er nog 16.394 mensen in België die sterven aan tuberculose, een Brusselse polikliniek organiseert voor het eerst gratis consultaties voor behoeftige tuberculoselijders.
 

Belgische Nationale Bond tegen de Tuberculose

In 1898 werd de feitelijke vereniging ‘Belgische Nationale Bond tegen de Tuberculose’ opgericht met als doel “ la lutte contre la tuberculose humaine par tous les moyens et son pouvoir et en dehors de tout esprit lucratief” .
Luik heeft de primeur voor België en opent het eerste dispensarium in 1900.
 

Kruis van Lorreinen

In 1902 stelde Dr. Sersiron op het IVe Internationaal Congres voor Tuberculose in Berlijn het kruis van Lorreinen (symbool van de kruistochten) voor als embleem voor de strijd tegen de tuberculose. In 1928 werd dit embleem officieel erkend.
Het eerste preventorium La Villa Maritime te Wenduine werd geopend in 1903.
 

Overkoepelen tot nationaal organisme

Op 31 oktober 1929 wordt de feitelijke vereniging “Belgische Nationale Bond tegen de Tuberculose” omgevormd tot een vzw “Belgische Nationale Bond tegen de Tuberculose”. De Bond heeft als taak de preventie activiteiten inzake tuberculose in de provincies te centraliseren, te coördineren en eenvormig te maken op nationaal vlak.De provinciale afdelingen blijven bestaan met elk een eigen beheerraad met hun eigen dispensaria. Een aantal dispensaria, respectievelijk sanatoria en andere diensten besloten zich te groeperen in een provinciaal of nationaal verbond, terwijl andere hun eigen koers bleven volgen.

De overheid voelde de nood aan om de verschillende preventieve en curatieve instellingen te overkoepelen door een nationaal organisme, dat als taak zou hebben de inspanningen te bundelen en een gemeenschappelijk beleid uit te werken.
Aldus werd op 23/5/1929 door de toenmalige Minister van Binnenlandse Zaken Professor Carnoy het Belgisch Nationaal Werk tot Bestrijding der Tuberculose (BNWBT) opgericht dat bij Koninklijk Besluit van 28/6/1930 erkend werd als Instelling van Openbaar Nut.
Als stichtende organisaties traden op:

• de ”Belgische Nationale Bond tegen de Tuberculose” die de meeste dispensaria groepeerde
• de ”Belgische Nationale Vereniging tegen de Tuberculose” die verscheidene sanatoria uitbaatte en
• “Het Werk voor Beveiliging der Kindsheid” dat 3 instellingen groepeerde waar kinderen uit besmette gezinnen werden opgenomen.

Als overkoepelend orgaan heeft zij de opdracht het coördineren van alle bestaande initiatieven en verenigingen en advies te verlenen aan de overheid in zake het te voeren beleid in verband met tuberculosebestrijding.
 

Verplichte verzekering tegen ziekte en invaliditeit

Door het tot stand komen van de verplichte verzekering tegen ziekte en invaliditeit (“besluitwet betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders” van 28/12/1944) wordt de geneeskunde toegankelijker voor een groot gedeelte van de bevolking. Ook het aandeel in de tuberculosebestrijding van nieuw opgerichte preventieve organismen (Nationaal Werk voor Kinderwelzijn, gezondheidscentra, schoolgezondheidszorg, arbeidsgeneeskunde,…) werd steeds belangrijker.
 

Overheidsbesluiten die bestrijding tuberculose beïnvloeden

In 1948 en 1949 verschenen verschillende overheidsbesluiten die een invloed hadden op de organisatie en werkwijze van de instellingen ter bestrijding van de tuberculose.

• Verplichte verklaring van Tuberculose (Besluit van 6/2/1946).Staatsblad van 21/2/48.
• Erkenning van de Radiologische diensten en van de geneesheren- radiologen (Besluit van 22/7/1948) Staatsblad van 22/6/48.
• Erkenning der dispensaria (Besluit van 4/11/1948). Staatsblad van 28/1/1948
• Voorwaarden tot uitrusting en instrumentatie van de rondreizende radiologische diensten (Besluit van 12/2/1949) Staatsblad van 7/3/49.

Al deze maatregelen plus de verbeterde hygiënische omstandigheden en de opkomst van efficiënte anti-tuberculostatica hebben tot gevolg dat tuberculose sneller en efficiënter behandeld kan worden. Het werkterrein van de dispensaria wordt sterk ingekrompen en de sanatoria lopen leeg.
 

Reorganisatie tuberculosebestrijding

Een reorganisatie van de tuberculosebestrijding drong zich op. In 1961 besloot de overheid op advies van het BNWBT tot het oprichten van de Coördinatiecommissies die per provincie verantwoordelijk waren voor de rationalisatie, reorganisatie en vlotte samenwerking van de verschillende diensten. (dispensaria, mobiele diensten, gezondheidscentra) Het duurt echter tot 1972 vooraleer in iedere provincie een coördinatiecommissie functioneel is. De coördinatiecommissies (BNWBT) werden ondergebracht in de gebouwen van de dispensaria.
 

Rifampicine: behandelingsduur tuberculose halveert

In 1965 komt de rifampicine op de markt. De behandelingsduur van tuberculose halveert.
Vanaf de jaren 70 worden de nieuwe gevallen van tuberculose meer en meer vastgesteld door artsen en longspecialisten naar aanleiding van klachten bij patiënten. De radiografische massaonderzoeken (bevolkingsonderzoeken in de gemeente, fabrieken, scholen) worden drastisch verminderd en later afgeschaft. Ook het aantal systematische tuberculinetesten in de scholen wordt geleidelijk afgebouwd en in 1982 gestopt, behalve voor leerlingen die stage lopen op plaatsen waar zij mogelijk in contact kunnen komen met tuberculose. Later worden deze tuberculinetesten overgenomen door de arbeidsgeneeskundige diensten.
 

Socio-profylactische equipes

In 1976 regelt het K.B. van 16 januari 1976 de oprichting van socio-profylactische equipes. De socio-profylactische equipes vervullen de functies van de vroegere dispensaria. Vanaf nu wordt de betaling per prestatie vervangen door een vaste subsidiëring.
 

Staatshervorming: Vlaamse Vereniging voor Tuberculosebestrijding

Bij de staatshervorming in 1980 worden de Gemeenschappen bevoegd voor de preventieve gezondheidszorg.
In het kader van de staatshervorming werd in 1982 in de schoot van het BNWBT de Vlaamse Vereniging voor Tuberculosebestrijding(VVT) en de Fondation contre les Affections Respiratoires et pour l’Education à la Santé (FARES) opgericht.
In 1982 worden door de Vlaamse Regering aan de vzw “Vlaamse Vereniging voor Tuberculosebestrijding” de opdrachten betreffende het financieel en administratief beheer van de structuren inzake de tuberculosebestrijding en de medewerking op het gebied van de socio-profylaxe van de tuberculose toevertrouwd (Besluit van de Vlaamse Regering van 22/12/1982, B.S. 3 maart 1983).
In 1984 wordt het personeel van de socioprofylactische equipes overgenomen door de VVT.
 

Sluiting dispensaria

Weer worden dispensaria gesloten. Een aantal wordt vervangen door “antennes” waar verpleegkundigen op geregelde tijdstippen “artsloze consultaties” houden.
Het aantal mobiele opsporingsdiensten wordt gevoelig verminderd.
Ter illustratie enkele cijfers over de afbouw van de dispensaria:
- in 1948 zijn er 129 dispensaria (het hoogst aantal dat bereikt werd).
- in 1966 groepeert de BNBBT nationaal 116 dispensaria .
- in 1971 zijn er nog 85 dispensaria verbonden aan de BNBBT.

Onderstaande tabel illustreert de evolutie van het aantal tuberculosebestrijdingsfuncties in Vlaanderen van1984 tot 1995.

VRGT

In 1990 werd de Vlaamse Vereniging voor Tuberculosebestrijding omgedoopt tot Vlaamse Vereniging voor Respiratoire Gezondheidszorg en Tuberculosebestrijding (VRGT). Dit omdat de oorspronkelijke doelstelling, namelijk organisatie van een doeltreffende tuberculosebewaking in de Vlaamse Gemeenschap uitgebreid werd met een tweede objectief: bijdragen tot de studie en preventie van niet-tuberculeuze respiratoire aandoeningen.

Vele initiatieven werden genomen zoals:

• samenwerken met het astmafonds,
• advies bij huisstof vrijmaken van woningen,
• begeleiding bij zuurstoftherapie,
• begeleiding van mucopatiënten,
• begeleiding van patiënten met zuurstoftherapie,
• rookstopbegeleiding, …

VRGT: rookstopprojecten

Roken is tegenwoordig een van de voornaamste oorzaken van longziekten geworden.
Daarom is de begeleiding van rookstop door de VRGT uitgegroeid van steunverlening aan informatiecampagnes van het Koördinatiecomité Algemene Tabakspreventie (KKAT) door verspreiding van schriftelijk en audiovisueel voorlichtingsmateriaal , tot programma’s om rokers te helpen bij hun poging te stoppen met roken, en dat zowel in groep als individueel.Haar expertise werd nationaal opgemerkt en de VRGT werd aangesproken door de federale regering om een aantal federale rookstopprojecten te coördineren.
 

Wijziging van taken en organisatiestructuur

Sedert 1991 werd de VRGT door het Besluit van de Vlaamse Executieve van 31/7/1991 erkend als een voorziening van het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie voor een periode van 5 jaar. Om de 5 jaar wordt een convenant afgesloten tussen het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid. De laatste convenant dateert van 2006 voor de periode van 1 januari 2006 tot 31 december 2010.

In 1999 worden de coördinatiecommissies en hun taken opgenomen in de Gezondheidsinspectie.

In 2006 werd door de nieuwe wetgeving op VZW’s en feitelijke verenigingen de naam van het BNWBT aangepast; hij wordt “Stichting tegen Tuberculose en de Respiratoire Aandoeningen”

Op 4/8/2006 werd de Belgische Nationale Bond tegen de Tuberculose opgeheven. De bezittingen werden overgedragen aan het Belgisch Nationaal Werk tot de Bestrijding van de Tuberculose.
 

VRGT Nu